کالبد شکافی استرس به عنوان عامل بازدارنده بهبود ارتباطات مدیران و کارکنان سازمان‌ها

چكيده

امروزه بيش از پيش هر سازمانى به بهبود تعاملات و ارتباطات بين كارمندان و مديران سازمان مربوطه خود توجه دارد و جهت بالا بردن بهره ورى نيروى كار سعى بر برقرارى عالى ترين نوع روابط بين افراد درون سازمان دارند، استرس بعنوان يكى از عواملى كه بر روى شرايط روحى روانى كاركنان تأثير منفى مى گذارد، مطرح مى شود. نگارنده در ابتدا تعريفى از استرس ارائه نموده؛ مراحل، حد مطلوب و منابع استرس معرفى گرديده و با استفاده از گردآورى تجارب مديران رده بالايى و ميانى كشور ، در دو مرحله استرس كنترل گرديده و با آن مقابله مى گردد.
در نهايت آزمونى جهت ميزان استرس پذيرى به پيوست مقاله ارائه خواهد گرديد.

1- مفهوم استرس

استرس يك مفهوم چند بعدى است و ساختارى كاملا پيچيده و درهم تنيده دارد به گونه اى كه در حوزه هاى متفاوت دانشبشرى تعريفى از اين پديده بيان شده است – و اين نيز به واسطه نوع عملكرد انسان به انواع محرك ها و بالاخص پيچيده بودن انسانهاست_ از بعضى جهات استرس يك فرايند ادراكى است. يك واقعه اى كه براى يك شخص بعنوان استرس تلقى ميشود و براىفردى ديگر چنين نمى باشد .
نخستين بررسى انجام شده دررابطه با اين مقوله در حوزه دانش پزشكى و بيان رابطه ميان الگوهاى خاصى از شخصيت و بيمارى هاى معینی پرداخته است.«هانس سليه» به عنوان اولين فردى_روانشناس_است كه استرس را به طوركامل شرح داد؛ وى بيان مى كند كه استرس به عنوان پاسخ نامشخص بدن به هر گونه تقاضا است ،از جمله تقاضاهاى فردى و تقاضاهاى محيطى.از نظر مهندسان استرس حاصل جمع نيروهايى است كه چنانچه بر قطعه اى يا دستگاهى وارد شود ، مى تواند آن را درهم شكند. در بيان كلى استرس پاسخ بدن به محركهاي بيروني ودروني و ناشى از لزوم سازگارى جسمانى ، روانى و هيجانى ما با تغييرات است. مثال: به دست آوردن موقعيتى در يك زمان خاص كه اصلا انتظار آن را نمى كشيديم مانند گرفتن ترفيع شغلى و يا از دست دادن آن.

2- مراحل استرس

ما معمولا عكس العملهاى معينى را به منظور ايجاد مجدد توازن از خود نشان مى دهيم اين عكس العملها به عنوان نشانه هاى انطباق عمومى(general adaptation syndromeياد می‌شود.بدين معنی كه بلافاصله پس ازمواجه يك فرد باعوامل استرسزا ، نشانه هاى انطباق عمومى در طى سه مرحله در فرد ظاهر مى شود:
مرحله اعلام خطر (alarm stage):
در اين مرحله بدن با افزايش فشار خون ، ترشح آدرنالين و كشيدگى عضلات آمادگى مقابله با موقعيت به وجود آمده مى گردد.

مرحله مقاومت (resistance): دراين مرحله عكسال عمله‌های جسمانیو روانى افزايش می‌يابدتا فرد بتواند براىمقابله باعوامل استرس زا آماده شود. البته هر فرد تا حد معينى قدرت مقابله در برابر عوامل استرس زا دارد.

مرحله استرس (exhaustion) : اگر اسنرس تا حد زيادى به درازا بكشد توان شما تحليل خواهد رفت و بيمار مى شود. مثال : هر روز با يك رئيس پر توقع كه هميشه در حال انتقاد است و هيجگاه لب به تشويق نمى گشايد ، روبرو شويد ، نهايتا از پاى در خواهيد آمد يا اگر شما ملزم به نگهدارى از يكى خويشاوندان بيمار يا عليل خود باشيد و اين كار را به تنهايى انجام دهيد ، خود شما به زودى دجار بيمارى جسمى و يا روحى خواهيد شد. به طور كلى، اگر استرس براى مدت طولانى و به طور دائم وجود داشته باشد باعث بروز ناراحتى هيجانى و جسمانى مى شود.

افراد متفاوت بر اساس نوع ادراك شان و ارزيابى هايشان عكس العملهاى مختلفى در برابر استرس از خود نشان مى دهند. درست مثل اين كه در قطارى هستيد كه مسافران زيادى دارد، ناگهان قطار بين دو ايستگاه متوقف مى شود. اگر به مسافران در آن لحظه توجه كنيد ، عده اى را بى تفاوت، عده اى را ناراحت و تعدادى از مسافران را هم مضطرب و نگران خواهيد يافت .
نكته : هيچكس را نمى توان يافت كه زندگى عارى از استرس داشته باشد.

حد مطلوب استرس

براى اولين بار در سال 1908 اثرات مفيد و مضر استرس بر روى فرد توسط »يركز دادسون« مطرح شد. آنان دريافتند كه عملكرد فرد با افزايش مقدار استرس تا نقطه اپتيمم يا بهينه، بهبود مى آيد. اين موضوع اين نكته را بيان مى كند كه استرس اگر بيش از اندازه كم باشد نيز به اندازه استرس زياد و اضافى، مشكل آفرين است. به بيان ديگر سطح مطلوب استرس بهترين عملكرد را در فرد ايجاد مى كند و البته اين سطح مطلوب در افراد و سازمانهاى مختلف متفاوت است. هانس سليه با تشريح تفاوت هايى كه بين اسب مسابقه و لاك پشت وجود دارد سطح مطلوب استرس را در بين افراد مختلف توضيح مى دهد. او مى گويد: بعضى افراد به هنگامى كه نيازهاى زيادى دارند و استرس بسيار زيادى بر آنها وارد مى شود كارشان را بهتر انجام مى دهند. اين گونه افراد مانند اسب مسابقه اند كه سطح مطلوب استرس در آنها بسيار بالاست. اما افرادى هم هستند كه سطح مطلوب كه بهترين عملكرد آنها زمانى است كه نيازهاى كمترى دارند و استرس كمترى را تجربه مى كنند. آنها مثل لاك پشت سطح مطلوب استرس شان نسبتاً پايين است. در واقع حد مطلوب استرس در هر فرد يا هر سازمان نشانگر سلامت آن فرد يا سازمان و مقدار مناسب استرس آنهاست. بنابراين استرس مفيد ضامن تندرستى فردى و سازمانى همراه با ريشه، انعطاف پذيرى، قابليت سازگارى و سطح بالاى عملكرد است و استرس مضر شامل نتايج مخرب و منفى استرس است.

4- منابع استرس

ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺭﺍ ﻣﻰ ﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪﻯ ﻛﺮﺩ:

1-4- ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻰ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻛﺎﺭﻯ.

2-4- ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﺩﻯ ﺍﺳﺘﺮﺱ.

1-4 ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻰ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺯﺍ ﺭﺍ ﻣﻰ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﺎﻭﻳﻦ ﺯﻳﺮ ﺑﺮﺭﺳﻰ ﻧﻤﻮﺩ:

1-1-4- ﺑﺎﺭ ﺍﺿﺎﻓﻰ ﻛﺎﺭ

ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻛﺎﺭﻯ، ﺑﺎﺭ ﺍﺿﺎﻓﻰ ﻛﺎﺭ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ ﻛﻪ ﺁﻥ ﺷﻐﻞ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﻛﺎﺭﻯ، ﺭﺍﻧﺪﻣﺎﻥ ﻳﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ

ﺯﻳﺎﺩﻯ ﻧﻴﺎﺯ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺸﺎﻏﻠﻰ ﻣﺜﻞ ﺳﺮﺑﺎﺯﺍﻥ، ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻫﺎﻯ ﺗﺮﺍﻓﻴﻚ ﻫﻮﺍﻳﻰ، ﻭ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻫﺎﻯ ﺍﻳﻤﻨﻰ.

2-1-4- ﻋﺪﻡ ﺑﻬﺮﻩ ﻭﺭﻯ ﻭ ﻛﻢ ﻛﺎﺭﻯ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﺣﺪ ﺍﻳﻦ ﻧﻮﻉ ﺍﺯ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﻣﻰ ﺍﻓﺘﺪ ﻛﻪ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻛﺎﻓﻰ ﺍﺯ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻰ ﻫﺎ، ﻣﻬﺎﺭﺕ ﻫﺎ ﻭ ﺩﺍﻧﺶ ﻛﺎﺭﻯ ﺷﺎﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻧﻤﻰ ﺷﻮﺩ ﻳﺎ ﺷﻐﻠﺸﺎﻥ ﺧﺴﺘﻪ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻭ ﻳﻜﻨﻮﺍﺧﺖ ﺍﺳﺖ. ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﺧﻰ ﻓﺎﺭﻍ ﺍﻟﺘﺤﺼﻴﻼﻥ ﺩﺭ ﺳﻤﺖ ﻫﺎﻯ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻣﺸﺘﺮﻯ ﻳﺎ ﻣﻨﺸﻰ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﻳﻴﻦ.

3-1-4- ﻧﻘﺶ ﻛﺎﺭﻯ

ﻣﻨﺒﻊ ﺍﺻﻠﻰ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻧﻘﺶ ﻛﺎﺭﻯ، ﺍﺑﻬﺎﻡ ﺷﻐﻠﻰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﺭﺥ ﻣﻰ ﺩﻫﺪ ﻛﻪ ﺟﻮﺍﻧﺐ ﻛﺎﺭ ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻞ ﻭﻇﺎﻳﻒ، ﻧﻴﺎﺯﻣﻨﺪﻯ ﻫﺎ ﺑﻄﻮﺭ ﻭﺍﺿﺢ ﻭ ﺭﻭﺷﻦ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﺸﺪﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻭﻗﺘﻰ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ ﺍﺯ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻫﺎ ﻭ ﻭﻇﺎﻳﻔﺸﺎﻥ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻥ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ.

4-1-4- ﻋﺪﻡ ﻛﻨﺘﺮﻝ

ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻬﻢ ﻭ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺍﺯ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻛﺎﺭ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺣﺲ ﻭ ﺩﺭﻙ ﻧﺎﺷﻰ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﻛﺎﺭﻣﻨﺪﺍﻥ ﺣﺲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻛﺴﻰ ﺭﺍ ﺭﻭﻯ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎﺭﻯ ﺭﻭﻯ ﺭﻓﺘﺎﺭ ﻛﺎﺭﻯ ﺧﻮﺩﺷﺎﻥ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ. ﺍﺳﺘﺮﺳﻰ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻋﺪﻡ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻧﺎﺷﻰ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺩﺭ ﺷﻐﻞ ﻫﺎﻯ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ است.

5-1-4- ﺗﻜﻨﻮ ﺍﺳﺘﺮﺱ

ﺗﻜﻨﻮ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻳﻌﻨﻰ ﺍﺳﺘﺮﺳﻰ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻧﺎﻣﻌﻠﻮﻣﻰ ﻭ ﻧﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻮﺩﻥ ﺩﺭ ﺍﺛﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻰ ﻧﺎﺷﻰ ﻣﻰ ﺷﻮﺩ. ﺑﺴﻴﺎﺭﻯ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﻣﻨﺪﺍﻥ ﺍﻣﺮﻭﺯﻯ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﻣﻨﺪﺍﻥ ﺗﺎﺯﻩ ﻭﺍﺭﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻣﺪﻳﺮﺍﻥ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻ، ﺑﺎ ﺷﻐﻞ ﻫﺎﻳﻰ ﻣﻮﺍﺟﻪ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎﺭ ﺑﺎ ﺟﻮﺍﻧﺐ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻰ ﺷﻐﻞ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻰ ﻛﻨﻨﺪ ﻭ ﺍﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﻣﺪﺍﻭﻡ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻰ ﻣﻰ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺯﺍ ﺑﺎﺷﺪ.

6-1-4- ﺷﺮﺍﻳﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻰ ﻛﺎﺭ

ﺷﺮﺍﻳﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻰ ﺩﺭ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎﺭ ﻳﻜﻰ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻛﻤﻚ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ. ﺷﻐﻞ ﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺤﺖ ﺩﺭﺟﻪ ﺣﺮﺍﺭﺕ ﺑﺎﻻ، ﺻﺪﺍﻫﺎﻯ ﺑﻠﻨﺪ، ﻧﻮﺭﭘﺮﺩﺍﺯﻯ ﺿﻌﻴﻒ ﻭ ﺗﻬﻮﻳﻪ ﻫﻮﺍﻯ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﺎﻣﻼ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺁﻭﺭ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﺑﻮﺩ.

7-1-4- ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺩﺭﻭﻥ ﻓﺮﺩﻯ

ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺩﺭﻭﻥ ﻓﺮﺩﻯ ﺍﺯ ﻣﺸﻜﻼﺗﻰ ﻛﻪ ﺩﺭﺑﺮﻗﺮﺍﺭﻯ ﻭ ﺣﻔﻆ ﺭﻭﺍﺑﻂ ﺑﺎ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺩﺭ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﺎﺭﻯ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻧﺸﺄﺕ ﻣﻰ ﮔﻴﺮﺩ. ﺩﺍﺷﺘﻦ ﻳﻚ ﺭﺋﻴﺲ ﺧﺸﻦ ﻭ ﺍﻧﺘﻘﺎﺩﮔﺮ ﺑﺎ ﺭﻭﺵ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﺄﺩﻳﺒﻰ ﺑﺮﺍﻯ ﻫﺮ ﻛﺎﺭﻛﻤﻨﺪﻯ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺁﻭﺭ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﻘﻼ ﻭ ﻛﺸﻤﻜﺶ ﺑﺮﺍﻯ ﻗﺪﺭﺕﻣﻰ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻤﻰ ﺩﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎﺭﻯ ﺑﺎﺷﻨﺪ.

8-1-4- ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻰ

ﺍﻛﺜﺮ ﻣﺎ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻰ ﺩﻫﻴﻢ ﺗﺎ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﻭ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻰ ﺑﺎﻗﻰ ﺑﻤﺎﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﺟﺎﻯ ﺗﻌﺠﺐ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﻋﻤﺪﻩ ﺩﺭ ﻳﻚ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻛﺎﺭﻯ ﻣﻮﺟﺐ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ.

ﺑﺮﺧﻰ ﺍﺯ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻫﺎﻯ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﺮﺱ ﻛﺎﺭﻯ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ: ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﺪﻫﻰ ﻣﺠﺪﺩ، ﺍﺩﻏﺎﻡ ﻳﻚ ﺷﺮﻛﺖ ﺑﺎ ﺩﻳﮕﺮﻯ، ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺩﺭ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﻯ ﻛﺎﺭﻯ ﻭ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻯ ﻛﺎﺭ، ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺩﺭ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺷﺮﻛﺖ ﻭ ﺗﻐﻴﺮﺍﺕ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻰ ﻭ ﭘﺮﺳﻨﻞ.

سایر مقالات