چگونگی اصلاح الگوی مصرف در گروه های درآمدی مختلف خانوارهای تهرانی

(اصلاح الگوی مصرف)، لزوماً به معنای کاهش در مصرف تمام کالاها نیست. بلکه باید اصلاح فقط در مصرف برخی از کالاها انجام پذیرد و برای برخی دیگر از کالاها اصلاح در مصرف مفهومی ندارد. انواع مختلف کالاها و خدماتی که مصرف کنندگان در یک جامعه مصرف مینمایند به لحاظ درآمد خانوارها به دو دسته نرمال (معمولی) و لوکس قابل تقسیم میباشد. کالاهای نرمال خود به دو گروه ضروری و لوکس قابل تقسیم است (سریر افراز ۱۳۸۷) کالاهایی از قبیل نان برنج، گوشت و …. از جمله کالاهای ضروری است. 

کالاهای لوکس معمولاً از نظر افراد مختلف متفاوت است. بدین صورت که معمولاً کالاهای تجملاتی را که خانوارها از آن خرید و یا مصرف میکنند نمونه ای عینی از کالاهای لوکس می باشد. کالای پست کالایی است که هرگاه درآمد مصرف کننده افزایش یابد میزان تقاضای وی از آن کالاها کاهش یابد. البته ذکر دو نکته در توضیح کالای پست ضروری است. اولاً نوع کالای پست از مصرف کننده تا مصرف کننده ای دیگر متفاوت است. ثانیاً دو کالا را باید در یک گروه با هم مقایسه کرد تا مفهوم کالای پست مشخص شود؛ به عنوان نمونه استفاده از اتوبوس در مقابل تاکسی معمولاً برای عموم مردم یک کالای پست شناخته می شود چرا که با افزایش درآمد خانوار از مصرف اتوبوس کاسته و به جای آن از تاکسی استفاده می شود و با اینکه قطار در مقابل هواپیما یک کالای پست شناخته می شود. 

به نظر می رسد آن دسته از کالاهایی که میبایست در آنها اصلاح الگوی مصرف انجام شود کالاهای لوکس هستند. این گروه از کالاها به نوعی باعث رونق فرهنگ تجمل گرایی در جامعه میشود و از آنجا که اکثر این اقلام به وسیله واردات و یا متأسفانه قاچاق وارد کشور میگردد ضمن اینکه ارزش افزوده ای در اقتصاد ملی ایجاد نمیکند باعث به هدر رفتن ذخایر ارزی کشور و در جهت افزایش رفاه کاذب گروه قلیلی در جامعه می گردد. لذا چنانچه قرار باشد اصلاحی در مصرف صورت گیرد میبایست گروه کالاهای لوکس مدنظر اصلاح الگوی مصرف قرار گیرد. در متن مقاله نیز به وضوح مشخص می گردد که گروه های بالای درآمدی در کشور عمده مصرف کنندگان کالاهای لوکس می باشند. 

با این رویکرد و در راستای تحقق فرمایشات مقام معظم رهبری در سال ۱۳۸۸ نگارندگان مقاله بر آن شدند تا با شناسایی و تجزیه و تحلیل سید مصرفی خانوارهای ایرانی در کل کشور به تفکیک شهر و روستا در مصرف کالاهای مختلف و با در نظر گرفتن در گروه درآمدی متوسط و ثروتمند، سعی در شناسایی کالاهای لوکس در میان اقلام مصرفی مردم به عمل آید و با بررسی کشش های درآمدی هر یک از اقلام فوق آن دسته از کالاهایی که نیاز واقعی به اصلاح الگوی مصرف دارد شناسایی شود و در جهت تعديل مصرف اقلام فوق توصیه های سیاستی مربوط ارائه گردد.